In de stijl van Gustav Klimt

De Dame in Goud

Portret van Adele Bloch-Bauer, door Gustav Klimt geschilderd

Een opvallend voorbeeld van deze benadering is te zien in zijn portret van Adele Bloch Bauer I (1907), een welgestelde vrouw uit een vooraanstaande Weense Joodse familie. Adele was een invloedrijke figuur in het culturele leven van Wenen en organiseerde salonbijeenkomsten waar kunstenaars, schrijvers en intellectuelen bijeenkwamen. Klimt was een veelgevraagd kunstenaar in die kringen, en het is bekend dat hij haar meerdere malen portretteerde.

Sommige historici en biografen suggereren dat er mogelijk een emotionele of fysieke relatie was tussen Klimt en Adele, gezien de intensiteit van het schilderij en de warme band die zij leken te hebben. Maar of de twee ook minnaars waren, is moeilijk te zeggen. Klimt gaf in zijn brieven en dagboek weinig prijs over hun relatie, en niemand weet in hoeverre de muze en de schilder met elkaar verbonden waren.

Verkenning van het Landschap

Tegen het einde van de 19e eeuw was het adembenemende landschap van Attersee in Oostenrijk dé zomerse ontmoetingsplaats voor intellectuelen, industriëlen en kunstenaars waaronder Gustav Klimt.

Detail van een ander schilderij van Gustav Klimt, gemaakt in Attersee

Gustav kocht in 1910 een villa in de buurt van Kammer aan de Attersee en gebruikte dit als zomerresidentie. Deze villa stond bekend als de “Villa Oleander” en voor Klimt was het een toevluchtsoord om te ontsnappen aan de drukte van de stad en om in een rustige omgeving te schilderen.

Hier schilderde hij vele prachtige landschappen, waaronder ‘Boerderijduin met zonnebloemen, ‘Poppy Field’ en ‘Apple Tree I’. Deze fleurige werken zijn een rijke bron van inspiratie gebleken, waarvan ik dankbaar gebruik heb gemaakt bij het maken van de vier tekeningen die je hieronder kunt vinden.

Redheaded á la Kimt

Ook dit werk is volledig ontsproten uit mijn fantasie, hoewel ik verschillende elementen heb samengebracht die hun oorsprong vinden in de schilderijen van Gustav Klimt. Elk detail is met de hand getekend en zorgvuldig geplaatst.

Decoratief werk

Klimts werk werd beïnvloed door diverse kunststromingen, zoals de decoratieve, esthetische, Japanse en symbolistische kunst. In die tijd waren de Prerafaëlieten erg geliefd, met hun voorliefde voor modellen met lange, rode lokken. Om die reden heb ik ervoor gekozen om de vrouw in mijn werk af te beelden met kastanje-rood haar. Helaas is er weinig bekend over hoe Klimt tegenover deze kunststroming stond.

Hoewel zijn schilderij ‘Danaë**’ een mooie -wulpse- roodharige vrouw toont, blijft het een mysterie hoe hij precies tegenover de Prerafaëlieten stond. Hieronder zie je een schilderij dat ik begin 2000 heb gemaakt om de stijl van Klimt beter te bestuderen.

Onaardse appelboom

Net als veel van de modellen die voor Klimt poseerden, lijkt de dame in mijn werk zich in een soort droomwereld te bevinden. Haar blik is gericht op een gestileerde appelboom in de verte, een creatie die hoogstwaarschijnlijk nooit in de echte natuur zal voorkomen. Klimt schilderde ook dergelijke appelbomen in het begin van de 20e eeuw, waarbij hij de natuur niet reproduceerde maar reconstrueerde. Dit was voor hem zeker geen ongebruikelijke aanpak.

Golden dress

De jurk die Roodlokje draagt, lijkt sterk op de jurk die Adele Bloch-Bauer I droeg op haar portret. Misschien had Klimt een soortgelijk ontwerp gezien bij zijn vriendin Emilie Flöge die in die tijd een succesvol modeontwerpster was. Emilie ontwierp vooral losse en wijde japonnen, die ze zelf ook graag aanhad. Er zijn zelfs foto’s waarop Gustav Klimt dit soort kleding draagt wanneer hij met de familie Flöge op vakantie was in Attersee, zoals te zien is op een foto uit 1910.

Het viel me op dat je tegenwoordig kleding met vergelijkbare patronen kunt kopen via Google. Mooi om te zien, maar het verbaast me dat er blijkbaar een markt is voor zulke kledingstukken in deze moderne tijd.

(Sun)flowers & Shiny Beauty

Ook ‘(Sun)flowers & Shiny Beauty’ is een fantasietekening van mij geïnspireerd op het werk van Gustav Klimt. Klimt stond bekend als “erotische kunstenaar”, maar bij officiële vrouwenportretten portretteerde hij de dames in kleurrijke weelderige gewaden die de contouren van de lichamen van de geportretteerden verhulden.
Aan dat laatste heb ik me dus niet gehouden.

Tracy Maureen Perez

Het gezicht is een getekend en (in Procreate) geairbrusht portretje van Tracy Maureen Perez, een Filipijns model die werd gekroond tot Miss World Filippijnen 2021. Later eindigde ze als halve finalist bij de Miss World 2021-verkiezing in Puerto Rico.

Zonnebloem en bloemenlandschap

Zoals eerder genoemd in deze blog, bracht Klimt veel zomers door in Attersee te Oostenrijk, waar hij prachtige landschapsschilderijen maakte. Een van die schilderijen, ‘Boerderijduin met zonnebloemen,’ diende ter inspiratie voor de achtergrond van mijn tekening. Ik heb deze zonnebloemen ook verwerkt in de kleding en hoofdtooi, onder meer omdat zonnebloemen ook symbool staan voor levenslust en bewondering (je bent prachtig). Deze symboliek vindt ook zijn oorsprong in de Griekse mythe waarin Clytia verliefd werd op de zonnegod Apollo.

Swarovski kristallen oorbel en detail halsketting: Een van de tekeningen die ik apart heb uitgewerkt voor dit werk.

Geen Swarovski

Het goud op de geschilderde portretten van Klimt schittert je tegemoet, toch is Klimt – als zoon van een goudgraveur – volgens mij nog nooit in de verleiding gekomen om kristallen van Swarovski te verwerken in zijn schilderijen. Dit was zeker mogelijk geweest, aangezien er tijdens de Wereldtentoonstelling van 1900 jurken werden gepresenteerd die met Swarovski-kristallen waren versierd. Ik vond het zelf wel een leuke toevoeging op dit werk.

Het Verhaal van Danaë

Begin 2000 heb ik Klimts 'Danae' nageschilderd omdat ik de stijl van Klimt beter wilde bestuderen. Hier zie je het resultaat. Olieverf schilderij, 1 x 1 meter.

Danaë was een figuur uit de Griekse mythologie. Ze was de dochter van koning Acrisius van Argos. Er was voorspeld dat Acrisius ooit zou worden gedood door het nageslacht van Danaë, dus sloot hij zijn dochter op in een bronzen toren, waar ze gevangen werd gehouden.

Desondanks werd Danaë verliefd op Zeus, de oppergod van de Griekse mythologie. Zeus drong haar toren binnen in de vorm van een gouden regenval en bezwangerde haar. Danaë beviel van een zoon genaamd Perseus, die later een beroemde held zou worden.

Gouden Obsceniteit

Klimt’s schilderij toont Danaë, liggend op een bed terwijl ze wordt overspoeld door een regen van gouden munten. Dit is een symbolische weergave van de manier waarop Zeus haar bezocht en zwanger maakte. Klimt’s interpretatie van het verhaal is sensueel en erotisch, met Danaë’s lichaam op een suggestieve manier afgebeeld.

Het schilderij was bij voltooiing onmiddellijk controversieel vanwege deze expliciete seksuele symboliek en het sensuele karakter ervan. Klimt werd beschuldigd van het maken van een pornografisch kunstwerk en het werk werd in beslag genomen door de Oostenrijkse autoriteiten. Dit leidde tot een rechtszaak waarin Klimt werd vrijgesproken van obsceniteit. Ondanks de controverse bleef het schilderij populair en wordt het nu beschouwd als een van Klimt’s meesterwerken.

Moeders á la Klimt.

Portret van Barts moeder

Gustav Klimt had een hechte band met zijn moeder, Anna Klimt (geboren Finster), en zijn zussen. Hij was de tweede van zeven kinderen in het gezin Klimt, en zijn moeder speelde een belangrijke rol in zijn leven. Anna Klimt, een matriarchale figuur, stimuleerde de artistieke interesses van haar zonen Gustav, Ernst, en Georg, en ondersteunde hen bij het ontwikkelen van hun talenten.

Klimt woonde bijna zijn hele leven bij zijn moeder en ging dagelijks vroeg in de morgen naar zijn nabijgelegen atelier om ’s avonds weer strikt op tijd terug te keren voor het avondeten. Zwijgend at hij dan grote hoeveelheden waarna hij in slaap viel in zijn kleine, schaars gemeubileerde slaapkamer. In al die tijd heeft hij, bij mijn weten, nooit een portret van zijn moeder geschilderd. (Als het wel zo is, hoor ik dat graag!)

Zelf heb ik jaren geleden twee portretten gemaakt van geliefde moeders in ‘Klimt stijl’, en wel van Barts moeder ‘Jacqueline van Helvoirt-van Gaal’ en mijn moeder ‘Rianne Nijst-Smeets’.

Portret van Barts moeder

Ergens in 2005 maakte ik een geschilderd portret van Barts moeder in de stijl van Gustav Klimt. Haar trotse houding, en kleding heb ik duidelijk afgekeken van het werk van Klimt, alhoewel ik mij daar -volgens mij- destijds niet helemaal bewust van was.

Bart, sinds vele jaren mijn levenspartner, koesterde de wens dat haar karakteristieke handen in het portret werden benadrukt, wat de keuze voor de pose beïnvloedde.

Mijn moeder in Goud

Een ander portret dat ik veel eerder maakte, is een schilderij waar mijn moeder model voor stond. Zoals je ziet, is er een grote gelijkenis met het portret van ‘Adele Bloch-Bauer’ dat Klimt in 1901 maakte en dat in 2006 voor vele miljoenen verkocht werd.

Olieverfschilderij á La Klimt

Mijn werk zal nooit zulke aanzienlijke bedragen opbrengen, maar het droevige verhaal van Klimt’s portret van Adéle en de beproevingen die de familie Bloch heeft moeten doorstaan, wegen niet op tegen al die miljoenen.

Het portret van Adele bleef namelijk niet zo lang in bezit van de familie Bloch. In het begin van de Tweede Wereldoorlog, toen vele kunstschatten werden geroofd van Joodse families, viel ook de familie Bloch ten prooi aan deze tragische gebeurtenissen. Het iconische gouden portret kwam in handen van de nazi’s.

Het verhaal van dit kunstwerk wordt gedocumenteerd in het boek ‘De dame in goud,’ dat de langdurige juridische strijd beschrijft die uiteindelijk leidde tot de teruggave van het schilderij aan Maria Altman, een nazaat van de Blochs. In 2006 werd het voor een toenmalig recordbedrag van 135 miljoen dollar verkocht. Een deel van het geld werd geschonken aan verschillende filantropische doelen en organisaties.

The Three Ages of Woman (De drie levensfasen van de vrouw)

In dit werk vervult de moeder ook een centrale, diepe symbolische en emotionele rol. Klimt beeldt hier drie generaties vrouwen af: een oude vrouw, een jonge moeder en haar dochtertje. De moederfiguur staat symbool voor (in Klimts ogen) het beste deel van de levenscyclus, ofwel vruchtbaarheid, ontplooiing en de liefdevolle band tussen moeder en kind.

De oude vrouw belichaamt de laatste fase van het moederschap, waarin dromen en hoop plaats hebben gemaakt voor het besef van vergankelijkheid. Zij wordt afgebeeld als een naakte, gebogen vrouw die haar gezicht deels achter haar hand verbergt. Dit beeld is rauw en kwetsbaar: het toont het lichaam dat sporen van het leven draagt. Verlept, gehavend, met loshangend haar en met zichtbare ouderdomstekenen. Klimt laat hier zien dat volgens hem na het ‘moederschap’ langzaam de teloorgang begint.

De kus van Klimt

Detail van onderstaande GIF, waarin een uitsnede van Klimt's Kus heb getekend

Een van de meest gevierde werken uit Gustav Klimt’s ‘Gouden Periode’ is “De Kus“, geschilderd tussen 1907 en 1908. Dit werk heeft een afmeting van 180 x 180 cm en werd oorspronkelijk tentoongesteld onder de titel ‘Liebespaar’ (de geliefden). Het schilderij toont een paar dat elkaar innig omhelst, gehuld in weelderige gewaden waardoor hun lichamen in elkaar verstrengeld lijken te zijn. Klimt was een vooraanstaande figuur in de art-nouveau beweging, en “De Kus” past daar uitstekend bij met zijn ingewikkelde patronen en decoratieve elementen, evenals het gebruik van symboliek om diepere betekenissen over te brengen.

Het werk werd met enthousiasme ontvangen en nog voordat het voltooid was, kocht de Oostenrijkse regering het aan. Vandaag de dag bevindt “De Kus” zich in het Belvedere in Wenen, waar het nog steeds bewondering wekt van kunstliefhebbers over de hele wereld.

Waarom is "de Kus" zo populair?

Klimt’s “Kus” is pas in de jaren 60 echt populair geworden. Het werk viel in de smaak bij de Flower-Power beweging vanwege de symbolische lading en de stijl van het schilderij. Het schilderij toont een intieme omhelzing waarbij de geliefden lijken samen te smelten terwijl ze omringd worden door decoratieve patronen. Dit sloot aan bij de verlangens naar liefde, spiritualiteit, harmonie en eenheid die centraal stonden in de hippiecultuur.

Animated Gif die ik eind 2022 maakte met als onderwerp 'online daten tijdens de Corona Epidemie'. Klik op de tekening voor de animatie, of bekijk de BLOG.

Aan symboliek ontbreekt het ook niet in “The Kiss”. De bloemen kunnen verwijzen naar het Hof van Eden en de onschuld en harmonie waarin Adam en Eva leefden voordat ze zondigden. Of naar de levenscyclus van liefde, waarbij de bloemen symbool staan voor de verschillende stadia van liefde, van opbloeiende romantiek tot volwassenheid en mogelijk zelfs vergankelijkheid.

Sommige kunstcritici suggereren dat Klimt met “De Kus” een zelfportret maakte van hem en zijn goede vriendin Emilie Flöge. Er wordt ook gezegd dat het schilderij een voorstelling is van de Griekse god Apollo die de mooie Daphne kust voordat haar lieve vader haar in een laurierboom verandert.

Omdat Klimt zelden iets vertelde over de oorsprong of betekenis van zijn schilderijen, zijn vele verschillende interpretaties mogelijk. ‘De Kus’ blijft daarom een van de meest geheimzinnige en veelzijdige kunstwerken van Klimt, en dat is precies de reden waarom het werk nooit zal vervelen.